Share on Facebook

เครื่องเสียงในระบบโฮมเธียเตอร์ อันประกอบไปด้วยลำโพงหลัก ลำโพงเซนเตอร์ ลำโพงเซอร์ราวนด์ และลำโพงแอ็คทีฟซับวูฟเฟอร์ ท่านเหล่านี้มีคำถามคล้ายๆ กัน คือ จะปรับตั้งค่าต่างๆ ที่ตัวรีซีฟเวอร์อย่างไร? และโดยเฉพาะที่ผมถูกถามบ่อยครั้งที่สุด คือ การปรับตั้งซับวูฟเฟอร์อย่างไรให้ถูกต้อง? คำถามนี้น่าจะรวมไปถึงการหาตำแหน่งจัดวางซับวูฟเฟอร์ ที่เหมาะสมที่สุดภายในห้องด้วย เพราะแม้ว่าคุณจะปรับตั้งค่าอะไรต่างๆ ให้กับซับวูฟเฟอร์อย่างถูกต้องแล้ว แต่ถ้าคุณนำมันไปวางไว้ในตำแหน่งที่ไม่ถูกต้องเหมาะสม ก็อาจจะทำให้เสียงความถี่ต่างๆ (เบสส์) บางเกินไป หรือไม่ก็บวมคราง สถานเบาอาจจะแค่ “ฟ้องตำแหน่ง………” ซึ่งล้วนแล้วแต่สร้างความรำคาญหูทั้งนั้น

ในทางทฤษฎีเสียง ความถี่ต่ำหรือเสียงเบสส์ ไม่มีทิศทางเหมือนกับเสียงกลางและเสียงแหลม ดังนั้น เราน่าจะวางซับวูฟเฟอร์ไว้ตรงไหนของห้องก็ได้ แต่ในทางปฏิบัติคุณจะต้องเลือกตำแหน่งที่วางให้ซับวูฟเฟอร์ เพื่อให้ให้เสียงออกมาผสมผสานกลมกลืนกับลำโพงหลักตัวอื่นๆ มากที่สุด ไม่ว่าคุณจะใช้ลำโพงซับวูฟเฟอร์ที่มาพร้อมกับลำโพงแซทเทิลไลท์ หรือเป็นซับวูฟเฟอร์คนละยี่ห้อที่ซื้อมาภายหลังก็ตาม คุณควรจะพิถีพิถันในการเซ็ทอัพ เพื่อให้ได้คุณภาพเสียงที่ดีที่สุด ผมมีขั้นตอนการปรับตั้งค่าซับวูฟเฟอร์อย่างง่ายๆ มาฝากกันดังต่อไปนี้ครับ

1. สำรวจและวางแผนการจัดชุดเครื่องเสียงก่อนที่จะซื้อ รวมทั้งอ่านคู่มือที่ให้มากับสินค้าก่อนทุกครั้ง ตำแหน่งที่ให้ปริมาณเสียงเบสส์มากที่สุด คือ การวางซับวูฟเฟอร์ของคุณไว้ชิดมุมห้องด้านใดด้านหนึ่ง เนื่องจากมีเรื่องการสะท้อนเสียงมาเกี่ยวข้อง แต่อย่างไรก็ตาม การวางซับวูฟเฟอร์ในลักษณะนี้ไม่เป็นที่นิยม เนื่องจากว่าจะให้เสียงเบสส์ที่มีแต่ปริมาณแต่ไม่ได้คุณภาพ หรือจะได้เสียงเบสส์ที่บวมมากเกินไปจนกลบรายละเอียดของหัวโน้ตไปหมด ในคู่มือติดตั้งซับวูฟเฟอร์ส่วนมาก จะแนะนำให้วางห่างจากผนังห้องทั้งสองด้านมาประมาณ 5-6 ฟุต ซึ่งถ้าหากซับวูฟเฟอร์ของคุณเป็นชนิดยิงออกหน้า มีท่อระบายลมออกด้านหลัง คุณจะต้องเว้นระยะห่างจากผนังห้องมากขึ้น ปัจจุบันยังมีแอ็คทีฟซับวูฟเฟอร์ชนิดยิงลงพื้นขายอยู่ในท้องตลาด ซับวูฟเฟอร์ลักษณะนี้ไม่ต้องการระยะห่าง จากผนังเท่ากับชนิดชนิดที่ยิงออกด้านหน้า แต่สำหรับการฟังเพลงแล้ว ซับวูฟเฟอร์ชนิดยิงออกด้านหน้าจะให้รายละเอียด ของเบสส์ที่ดีกว่าอยู่บ้าง ภายใต้เงื่อนไขที่ว่าได้เซ็ทอัพลงตัวที่สุดแล้วทั้งสองแบบ

2. หาผู้ช่วยเหลือสักคน เวลาที่จะทำการเซ็ตอัพซับวูฟเฟอร์ เพื่อความสะดวกและย่นระยะเวลา ไม่เช่นนั้นหากคุณทำมันอยู่คนเดียวแล้วล่ะก็ คุณจะต้องเดินกลับไปกลับมาเหมือนกับเสือติดจั่น โดยเฉพาะในช่วงเวลาของการปรับตั้งครั้งสุดท้ายที่เป็นการลด / เพิ่มระดับต่างๆ ที่ต้องการความละเอียดอ่อนอย่างยิ่ง

3. เซ็ทอัพลำโพงคู่หน้าให้ได้ตำแหน่งที่เหมาะสมเสียก่อน

4. หาตำแหน่งที่วางซับวูฟเฟอร์ วิธีที่ง่ายที่สุด คือ ขณะที่ยังปิดซับวูฟเฟอร์อยู่ ให้คุณตั้งค่ารีซีฟเวอร์ของคุณไปที่ SUBWOOFER = OFF แล้วลองสังเกตว่าเวลาคุณนั่งฟังเพลงหรือดูหนังอยู่นั้น คุณได้ยินเสียงเบสส์ออกมาจากตำแหน่งใด ให้เอาซับวูฟเฟอร์ไปวางไว้ ณ ตำแหน่งนั้น โดยที่ยังไม่ต้องใส่สไปค์ เพราะยังต้องขยับหาตำแหน่งที่ดีกว่าอีกครั้ง (คุณอาจจะต้องการคนช่วยฟังในขั้นตอนนี้ หากยังไม่แน่ใจในการฟังจำแนกตำแหน่ง)

5. ขั้นตอนของการเชื่อมต่อสาย คุณต้องปิดเครื่องเสียงทั้งหมดก่อน หมุนปุ่ม VOLUME ของซับวูฟเฟอร์ไปที่ 0 ปรับ CROSSOVER ให้อยู่ในตำแหน่งประมาณ 150 Hz อย่าเพิ่งเปิดซับวูฟเฟอร์ ต่อสายสัญญาณจากรีซีฟเวอร์มาเข้าซับวูฟเฟอร์ หรือถ้าเป็นการต่อเข้าช่อง INPUT ของลำโพง ต้องตรวจสอบให้แน่ใจว่าต่อถูกขั้วแล้ว

6. ปรับตั้งระดับเสียงให้ซับวูฟเฟอร์ เปิดซับวูฟเฟอร์ ค่อยๆ เพิ่มระดับโวลุ่มของซับวูฟเฟอร์ทีละน้อย ในตอนแรกเสียงที่ได้ยินจากซับวูฟเฟอร์จะแตกต่าง จากเสียงที่ออกมาจากลำโพงหลัก ค่อยๆ จูนจนกระทั่งเสียงเริ่มจะผสมผสานกลมกลืนกับลำโพงหลัก เพิ่มระดับเสียงจนเริ่มจะแตกต่างอีกครั้งหนึ่ง จากนั้นให้ปรับโวลุ่มลดลงไปยังตำแหน่งที่เสียงกลมกลืนกันมากที่สุด จดระดับนี้ไว้ในกระดาษเพื่อจะได้ทราบการเปลี่ยนแปลง

ในขั้นตอนนี้ คุณอาจจะใช้แผ่นพิเศษที่เป็น SOUND CHECK สำหรับการเซ็ทอัพ หรือทดสอบเครื่องเสียงโดยเฉพาะก็ได้

7. ปรับตั้งค่าครอสโอเวอร์ เพื่อเลือกจุดตัดแบ่งความถี่ที่เหมาะสม วิธีการในขั้นตอนนี้ คือ เริ่มลดระดับของปุ่มตั้งค่าครอสโอเวอร์ลงไปเรื่อยๆ จนกระทั่งคุณได้ยินเสียงจากซับวูฟเฟอร์ และเสียงลำโพงด้านซ้ายขวาแยกจากกัน ค่อยๆ หมุนปุ่มกลับมาทีละนิดจนกระทั่งเสียงของลำโพงกลมกลืนกันดี ระดับที่นิยมตั้งจุดตัดให้ครอสโอเวอร์ของลำโพงซับวูฟเฟอร์ คือ 80-100 Hz ถ้าหากลำโพงซ้าย / ขวา ของคุณเป็นลำโพงวางพื้นขนาดไม่ใหญ่มาก หรือ 100-120 Hz ถ้าลำโพงของคุณเป็นลำโพงชั้นวางบนขาตั้ง

อย่างไรก็ตาม การเลือกจุดตัดให้ซับวูฟเฟอร์ทำงานตั้งแต่ 80 Hz ลงไปนั้น หมายถึงว่าลำโพงคู่หลักจะต้องตอบสนองลงไปได้อย่างราบเรียบจนไปถึง 40 Hz หรือความถี่เป็นครึ่งหนึ่งของความถี่ที่จุดตัด ในความเป็นจริงหาลำโพงอย่างนั้นยากครับ ดังนั้น จุดตัดครอสโอเวอร์จึงมักจะอยู่ราวๆ 100 Hz ซึ่งจะมีความยาวคลื่นประมาณ 8.5 เมตร ครึ่งหนึ่งของความยาวคลื่นเท่ากับ 4.25 เมตร ซึ่งสูสีกับความกว้างของห้องฟังทั่วๆ ไป แต่หากตัดที่สูงขึ้นกว่านี้ หรือห้องกว้างกว่านี้ ตำแหน่งของซับวูฟเฟอร์ก็จะปรากฏออกมาชัดเจนขึ้น ในห้องขนาดใหญ่มากๆ จึงจำเป็นต้องใช้ซับวูฟเฟอร์คู่

8. การปรับเฟส โดยที่ปรับไว้ที่ 0 องศา ก่อน เร่งโวลุ่มที่ตู้ซับวูฟเฟอร์ให้ดังกว่าระดับที่ตั้งไว้ในข้อ 6. เล็กน้อย ลองฟังดูว่าเสียงเบสส์ที่ดังออกมานั้นมีอาการ “หุบ” หรือไม่ ถ้า “หุบ” และซาวนด์สเตจผิดรูปผิดร่าง บิดเบี้ยว ให้ลองเปลี่ยนสวิทช์เฟสไปที่ 180 องศา แล้วฟังใหม่ ถ้าเสียงดีกว่าเดิมให้ลดโวลุ่มของซับวูฟเฟอร์ลงไปอยู่ในตำแหน่งเดิม ก่อนเร่งขึ้น แล้วจดไว้ในกระดาษเพื่อจะได้ทราบความเปลี่ยนแปลง

9. ใส่สไปค์ให้ตู้ซับวูฟเฟอร์ โดยให้ปลายแหลมจิกลงบนพื้น แล้วปรับจูนโดยละเอียดอีกครั้ง โดยให้ผู้ช่วยของคุณลงมือแล้วคุณเป็นผู้นั่งฟัง

10. หากทำตามขั้นตอนต่างๆ แล้วพบว่าเสียงเบสส์ในห้องมีความดังไม่สม่ำเสมอในจุดต่างๆ เช่น พอจะโน้มตัวไปข้างหน้า ปรากฏว่าเบสส์หายวูบไปเลย แสดงว่ามีแสตนดิ้งเวฟในห้อง แล้วอาจต้องขยับซับวูฟเฟอร์ออกจากตำแหน่งเดิม หรือเพิ่มอุปกรณ์ปรับสภาพอะคูสติกจำพวก TRAP เข้าไปที่มุมห้อง

Share on Facebook

ดังนั้น สาเหตุหลักมิได้มาจากการ set up ที่ไม่ถูกหู ไม่ว่าจะเป็นการ set ให้หวาน หรือ set ให้คมขึ้นขอบ ให้เสียงจัดจ้าน หรือจัดตามสไตล์ที่ชอบ

แต่คือการ set up ที่ไม่สามารถระบุความสามารถของเครื่อง อันได้แก่ ไดนามิคคอนทราส (dynamic contrast) ไดนามิคเรนจ์ (dynamic length) อิมเแพค (impact) อิมเมจ (Image) ซาวนเสตจ (Sound stage) ทิมเบอร์ (Timbre) และรวมถึงห้อง หรือภาษาที่พี่ๆหลายท่านเรียกว่า set เครื่องให้ฟ้องห้อง

ประเด็นที่กล่าวมาทั้งหมดนั้น อาจหมายรวมถึงอุปกรณ์หลัก (Component) และอุปกรณ์เสริม (Accessory) ที่สามารถส่ง หรือสะท้อน (ฟ้อง) ออกมาได้

เรื่องเล่ายามวิกาล

เวลา 5 ทุ่มสำหรับหลายท่านคือเวลาพักผ่อน แต่กระทาชาย 2 นายกลับขะมักเข่มในการสนทนาประสาคนชอบเครื่องเสียง หาในแนวทาง และสร้างความเข้าใจต่อสภาพแวดล้อมของเครื่องเสียง ทั้งขาเข้า และขาออกของเสียง และคลื่นเสียง

เรื่องมันเริ่มต้นจากการโทรศัพท์พูดคุย ถามไถ่ อธิบาย ปรึกษา หารือ จนคนอธิบายอดรนทนไม่ไหว จึงต้องเอ่ยปาก สิบปากว่าไม่เท่าตาเห็น สิบตาเห็นไม่เท่าหูได้ยิน อย่ากระนั้นเลย ความอดทนมาถึงขีดจำกัด กระทาชายนายนั้นจึงออกเดินทางอย่างเร่งด่วน เพื่อไปยังห้องฟังของผู้เชี่ยวชาญด้านเครื่องเสียง การไปถึงห้องฟังครั้งนี้ พบว่าต่างจากครั้งก่อนมาก เนื่องจากตลอดเวลากว่า 6 เดือนที่ไม่ได้เจอะเจอ พบปะ แต่ยังพูดคุยผ่านสายโทรศัทพ์ และตัวหนังสือผ่านเว็บไซต์แห่งนี้ มีอยู่อย่างประปราย ตามกระแส และสายลมจะอำนวย ความแตกต่างที่ว่า คือความรู้สึกที่สามารถสัมผัส และลึกซึ้งกว่าการไปเยี่ยมเยือนครั้งก่อน

คำแรกที่หลุดออกมาจากปาก คือ เสียงอุทานตกใจ กับห้องฟังที่สัมผัสถึงความฉ่ำหวาน ปริมาณเสียงก้อง สะท้อนอยู่ในปริมานที่กำลังดี พอเหมาะพอใจ ไม่ดูด แต่ก็ไม่สะท้อนจนทำให้เกิดเสียงก้องอู้ เอาเป็นว่าได้ยิน

เสียงพูดของตัวเองยังหลงได้ง่ายๆ (ไม่รู้ว่าเจ้าของห้องแอบไปทำอะไรบ้างหรือเปล่า ระหว่างที่ไม่เจอกันมาหลายเดือน) ชุดเครื่องเสียงต้องขอเรียกว่า Hi-End ไม่เบา เพราะราคาหนักโข (แซว แซว) แต่ขออภัยที่ไม่ได้เก็บรายละเอียดทั้งหมดมา เนื่องจากมัวแต่ฟัง เท่าที่จำได้เลาๆ ก็จะเป็น Totem model 1 signature, เครื่องกรองไฟ Accuphase ตัวเขื่อง, ปรีแอมป์จาก Mark Levinson, แอมป์ mono blog ขนาดรถถัง(จำลอง) จาก Krell, CD จาก T+A, สายสัญญาน และสายไฟเส้นเท่างูเห่าตัวย่อมๆ ผ่านการยกสาย และจัดเรียงสายเป็นอย่างดี ต่อผ่านปลั๊ก Audio Grade ชั้นนำอย่าง Wattgate รวมถึงการปรับแต่งห้องด้วยอุปกรณ์ด้านอคูสติก อีกจำนวนหนึ่ง ที่ทำให้ห้องฟังแล้วฉ่ำหวาน ระรื่นหูยิ่งนัก

แผ่นแรกที่ใส่เข้าไป คือนักร้องเจ้าของเสียงระฆังแก้วที่ขับขานออกมา ได้อย่างหวาน เพราะเสนาะจับใจยิ่งนัก ไร้ซึ่งความสด คม แข็งจากลำโพง Totem ที่เอียงหน้า Toe-in กว่า 10 องศาไปเลย แถมด้วยเทคนิค ที่ทำให้ถึงกับตะลึงแทบจะตกจากเก้าอี้นั่งฟังกันเลยทีเดียว (เทคนิคที่ว่า รอเจ้าของเทคนิคจัดสาธิตเองจะดีกว่า เนื่องจากทักษะการอธิบายของผมยังไม่ถึงขั้น) จากนั้นแผ่นอื่นๆ ก็ค่อยๆบรรจงถูกบรรจุผ่านเครื่องเล่น แผ่นแล้วแผ่นเล่า เพื่อชี้ให้เห็นถึง Tonal Balance ของการ set up ว่าการ set up ต้องดูกันทั้งระบบ ตั้งแต่ต้นทาง ยันปลายทาง พูดง่ายๆ คือ เครื่อง คน และห้อง ผ่านการ set up ที่ต้องคุม และรักษาสมดุลของเสียง กลาง แหลม และเสียงต่ำ ไว้ให้ได้อย่างเหมาะสม ทั้งการฟังแบบธรรมดา เบา และดัง เมื่อได้ Tonal balace แล้วจึงมาลงรายละเอียด ในรายละเอียดกันอีกครั้ง นั่นก็คือเรื่องของเวลาที่จะมาเป็นตัวตัดสิน ว่าควรจะต้องปรับปรุงอะไรเพิ่มเติมหรือไม่ Sound stage, imaging, ขนาด และความเป็นตัวตนของชิ้นดนตรี ตรวจสอบดูอย่างละเอียดละออ หนังกลองมีความตึง หรือหย่อนแค่ไหน เช่น หากเสียงที่ได้เกิดไวเกินไป หมายถึง เสียงของคุณมีแนวเสียงสด และจัด แนวทางการแก้ไขคือ ให้ดึงลำโพงถอยหลัง เพื่อสร้างให้เกิดสมดุล คือทำให้ช้าลงนั่นเอง กล่าวคือ การ set up ด้วยความชอบแทบจะหมดไป เพราะเมื่อ set up ได้ดี และถูกต้องตาม Tonal balance สิ่งที่คุณได้คือ ความเป็นดนตรีนั่นเอง ดังนั้น ก่อนที่จะแก้ไขได้ถูกวิธีจะต้องมีการฟังให้ออก ฟังให้เป็น เข้าใจระบบทั้งหมดของเครื่องเสียง ซึ่งจะส่งผลให้เกิดการวิเคราะห์ปัญหาได้อย่างถูกต้อง และแม่นยำ ซึ่งสิ่งเหล่านี้ จะเกิดจากการสั่งสมประสบการณ์ และการเรียนรู้ของแต่บุคคลนั่นเอง

ท้ายของเรื่องนี้ต้องขอบคุณพี่โจ๊ ยุทธพงศ์ที่ชี้แนะให้เห็น และเข้าใจถึงที่มาที่ไป รวมถึงความเสียสละเวลาพักผ่อน เวลาครอบครัวมาให้ผมอย่างสุดซึ้งด้วยใจจริงครับ และเพื่อนๆ พี่ๆน้องๆ หากข้อมูลข้างต้น อ่านแล้วไม่เข้าใจต้องขออภัยในทักษะการท่ายถอดของผมด้วยครับ หรีอหากมีข้อสงสัยสอบถามได้เลยครับ ยินดีช่วยเหลือเต็มที่ครับ เพิ่มเติมจากกระทู้ : www.audio-teams.com/webboard/?ca1=16&id=46338

Share on Facebook

ลำโพงถือได้ว่าเป็นปลายท่อที่จะทำให้คุณได้สัมผัสถึงความเป็น Hi-fi อย่างแท้จริง อย่างไรก็ตามหาก คุณมีลำโพงที่ดีแล้ว แต่จับคู่กับลำโพงที่มีคุณภาพที่ด้อยกว่าแล้ว คุณก็จะไม่สามารถสัมผัสถึงความเป็น High-end ได้อย่างแน่นอน

องค์ประกอบหลักในการฟังเพลงแบบ 2 stereo channel ก็คือ
1. System (hardware)
2. ห้องฟัง และระบบอคูสติค
3. ผู้ฟัง
ทั้ง 3 ตัวนี้แหละคือองค์ประกอบหลัก ต้นตอของระบบเสียงที่ดี

ขอเจาะไปทีละประเด็นถึงขั้นตอนของการได้มาซึ่งเสียงที่ดี จากองค์ประกอบที่ 1 กันบ้าง
1. เลือกใช้ลำโพงคุณภาพดี เหมาะสมกับห้อง เหมาะสมกับตัวคุณเอง
2. เลือกใช้อุปกรณ์ที่เหมาะสมกับลำโพง
3. การจัดวางที่เหมาะสมสำหรับห้อง และลำโพง

สำหรับขั้นที่ 1 และขั้นที่ 2 คุณต้องรู้จักข้อมูลพื้นฐานของลำโพง หรือ สเปค และอุปกรณ์ทั้งหมดว่า มีที่มาที่ไปอย่างไร เหมาะสมกัน หรือเข้ากันแค่ไหน

ส่วนขั้นที่ 3 นั้นมีความเข้าใจเรื่องของ Acoustic และ Psycho Acoustic เข้ามาพัวพัน ให้คุณเข้าใจระบบของห้อง ที่มีความสัมพันธ์กันกับอุปกรณ์ทั้งหมดอย่างไร
จากนี้ต่อไปผมจะค่อยๆเล่าไปทีละน้อย เจาะลึกไปทีละหัวข้อ ซึ่งแหล่งข้อมูล หรือที่มาคงจะได้มาจากหลายๆแหล่งด้วยกัน ทั้งหนังสือ อินเตอร์เน็ต และเหล่าเกจิทั้งหลายที่ได้ให้คำแนะนำดีๆมาอย่างมากมาย ที่ขาดไม่ได้คือจากประสบการณ์ส่วนตัวที่ได้สัมผัสมา หากมีข้อผิดพลาด หรือถูกผิดอย่างไร ยินดีรับฟังคำชี้แนะครับ

Share on Facebook